يعنى شك مكنيد در آنكه عبادت آنها گمراهيست كه آخر به هلاكت ايشان كشد چنان كه كفر امم ماضيه سبب عذاب ايشان شد و يا شك مكنيد از حال آنكه عبادت آن ميكنند در آنكه ضرر بايشان رساند نه نفع * ( ما يَعْبُدُونَ ) * اين استينافست و معنى آن تعليل نهى است از مزية يعنى نميپرستند اهل شرك بتان را * ( إِلَّا كَما يَعْبُدُ ) * مگر آنچه ميپرستيدند * ( آباؤُهُمْ مِنْ قَبْلُ ) * پدران ايشان پيش از اين از اوثان و بشما رسيده آنچه بايشان لاحق شده از انواع نكال و عقاب پس حال اينها نيز چنان خواهد بود چه تماثل در اسباب مقتضى تماثل است در مسببات و معنى ( كما يعبد كما كان يعبد ) است و حرف آن جهت دلالت ما قبل است بر آن * ( وَإِنَّا لَمُوَفُّوهُمْ ) * و بدرستى كه ما تمام رساننده‌ايم بايشان * ( نَصِيبَهُمْ ) * بهره ايشان را از عذاب هم چنان كه بآباى ايشان رسانيده‌ايم * ( غَيْرَ مَنْقُوصٍ ) * در حالتى كه آن نصيب ناكاسته باشد و ميتواند بود كه مراد توفيه رزق باشد يعنى ما روزى را بر وجه تمام بايشان رسانيده‌ايم و ايشان كفران نموده بعبادت اوثان اشتغال نمودند پس وقوع عذاب بر ايشان لازم باشد و قوله غير منقوص قيد توفيه است به جهت رفع توهم حمل توفيه بر بعضى بر سبيل مجاز چه گاهست كه اطلاق توفيه حق ميكنند بر وفاى بعضى از آن بر سبيل مجاز * ( وَلَقَدْ آتَيْنا ) * و هر آينه داديم * ( مُوسَى الْكِتابَ ) * موسى را تورية * ( فَاخْتُلِفَ فِيه ) * پس اختلاف كرده شد در آن يعنى قوم او اختلاف كردند بعضى بدان گرويدند و برخى كافر شدند هم چه اختلاف قوم تو در قرآن پس خواطر خود را اندوهگين مگردان و بار غم بر دل خود منه * ( وَلَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ ) * و اگر نه سخنى است پيشى گرفته * ( مِنْ رَبِّكَ ) * از آفريدگار تو بتاخير عذاب از ايشان تا قيامت به جهت حكمت و مصلحت * ( لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ) * هر آينه حكم كرده شدى در دنيا ميان قوم موسى به ثواب و عقاب تا مبطل به عذاب استيصال مبتلا گشتى و محق از آن نجات يافتى و به جهت آن امتياز ميان حق و باطل واقع شدى * ( وَإِنَّهُمْ ) * و بدرستى كه كفار قوم * ( لَفِي شَكٍّ ) * هر آينه در گمانىاند * ( مِنْه ) * از قرآن * ( مُرِيبٍ ) * گمانى در ريبت افكنده يعنى نفس را مضطرب و عقل را شوريده كننده و زايلسازنده يقين و يا قوم موسى در شكند از نبوت تو يا از قرآن * ( وَإِنَّ كُلًّا ) * و بدرستى كه همه مختلفان كه مؤمناند و كافر خواه از امت موسى و خواه از امت تو * ( لَمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ ) * هر آينه از آن كسانى اند كه ايشان را تمام خواهد داد * ( رَبُّكَ ) * پروردگار تو * ( أَعْمالَهُمْ ) * جزاى كردارهاى ايشان